Một số nét về phong trào đ́nh công ở Việt Nam
Tŕnh bày bởi Nguyễn Công Bằng, Đại diện CLB Hoa-Mai

Từ cuối năm 2005 đến đầu năm 2006, phong trào đ́nh công của công nhân Việt Nam trong các khu công nghiệp, khu chế xuất có vốn đầu tư 100% của nước ngoài (FDI) đă bộc phát mạnh mẻ, dâng cao và lan rộng trên phạm vi toàn quốc, với số lượng người tham dự đông đảo.

Chúng ta đă có dịp biết qua các thông tin nói trên qua các phương tiện truyền thông, báo chí. Trong khuôn khổ giới hạn của phần tŕnh bày này, chúng tôi xin được chia sẻ một số nhận định về nguyên nhân, hiện trạng và nhu cầu của phong trào đ́nh công. Phần lớn những dữ liệu sau đây được cung cấp bởi các thành viên Đảng V́ Dân và thân hữu ở Việt Nam.

Theo sự nh́n nhận của Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam th́ “từ năm 1995 đến nay, cả nước có 978 vụ đ́nh công của tập thể người lao động và công nhân. Trong đó doanh nghiệp khu vực nước ngoài chiếm 63,4% tổng số vụ. Hầu hết các cuộc đ́nh công đều không có công đoàn lănh đạo theo đúng tŕnh tự pháp luật. (Tuổi Trẻ Chủ Nhật ngày 19/02/2006)

Theo phát biểu của ông Mai Đức Chính, Phó Chủ Tịch Liên Đoàn Lao Động ở Sài-g̣n th́ “vấn đề cốt lơi của tranh chấp lao động đ́nh công vẫn chưa được giải quyết, và gần 1.000 vụ đ́nh công xảy ra đều không đúng tŕnh tự pháp luật.” Theo ông, lư do đơn giản là v́ “công đoàn không có thể tổ chức đ́nh công, khi công đoàn ăn lương ưu đăi của giới chủ”. (Tuổi Trẻ Thứ Bảy ngày 11/02/06)

Và quan trọng hơn cả là lời của ông Nguyễn văn An, Chủ tịch Quốc Hội CSVN, đă nhấn mạnh tại phiên họp Thường Vụ Quốc Hội chiều ngày 23/03/06 cho rằng: “Các vụ đ́nh công vừa qua cho thấy rằng: “giới chủ đă sai, người lao động đúng” (Tuổi Trẻ Thứ Năm ngày 30/03/06).

Tóm lại, cho dù “gần 1.000 vụ đ́nh công xảy ra đều không đúng tŕnh tự pháp luật” ở Việt Nam, song “Các vụ đ́nh công vừa qua cho thấy rằng: “giới chủ đă sai, người lao động đúng”.

Các sự kiện chứng minh rằng vai tṛ của các công đoàn nhà nước đă không có ư nghĩa thiết thực, và không cần thiết đối với người công nhân trong những cuộc đ́nh công vừa qua. Do đó, công nhân có nhu cầu tự lập nghiệp đoàn tự do và bầu chọn những đại biểu thực sự đại diện cho quyền lợi của người công nhân.

1. Về Nguyên Nhân: Có thể nói ngắn gọn, sự bộc phát phong trào đ́nh công phát xuất từ t́nh trạng người công nhân đă bị bóc lột thậm tệ, lănh mức lương không đủ sống, và phải làm việc trong các điều kiện vô cùng khắc nghiệt từ bấy lâu nay.

- Về lương bổng, người công nhân quá thấp, không cân xứng với sức lao động bỏ ra, do giới chủ các công ty luôn o ép tiền lương. Trong khi chỉ giá tiêu dùng th́ tăng lên mỗi ngày, nhưng mức lương th́ đứng tại chỗ nhiều năm như vậy, giới công nhân luôn bị khó khăn, chật vật, không đủ trang trải chi dùng trong sinh hoạt.

- Về sức khoẻ, người công nhân lao động không được giới chủ nhân công ty cho hưởng bảo hiểm xă hội, bảo hiểm y tế, và không được bồi dưỡng phụ trội khi lao động trong các môi trường độc hại.

- Về chế độ ẩm thực, th́ các bữa ăn giữa ca quá tệ, thức ăn kém phẩm chất. Theo tin tức do báo chí tường thuật th́ đă có nhiều trường hợp công nhân bị ngộ độc do thực phẩm thiếu vệ sinh, hay bị ngất xỉu do các bữa ăn kém dinh dưỡng mà phải làm việc quá sức.

- Về nhân phẩm, người công nhân thường bị đối xử hà khắc; như bị chủ nhân và những quản lư người nước ngoài nhục mạ, mắng chửi, bắt quỳ gối phơi nắng, đánh đập, đuổi việc tuỳ tiện. Việc này đă xảy ra khá phổ thông nhưng không có cơ quan nào đứng ra bênh vực họ.

3.

KHÓ KHĂN CỦA PHONG TRÀO Đ̀NH CÔNG:

Sau giai đoạn đột khởi, phong trào đ́nh công của giới lao động chân tay ở Việt Nam gặp phải một số khó khăn lớn như sau:

- Các công nhân chủ xướng phong trào hay có ảnh hưởng lớn trong giới công nhân đều bị bắt giữ, đe doạ hoặc bị đổi sang cơ xưởng khác.

- Nhiều công nhân tham gia, ủng hộ đ́nh công bị gán ghép tội kích động gây rối, bị bắt viết kiểm điểm, bị phạt tiền, hay bị chuyển đổi công việc nặng nhọc hơn.

- Những người công nhân nghèo không thể tham gia đ́nh công trong một thời gian lâu dài khi không có đủ tiền sinh sống,

- Cơ quan an ninh gửi người bám sát các cơ xưởng để vừa giám sát các chỉ dấu tổ chức đ́nh công, vừa là h́nh thức răn đe mọi dự tính tập hợp bất thường của công nhân.

- Giới chủ nhân đă tăng cường cho Công Đoàn nhiệm vụ theo dơi mọi sinh hoạt của công nhân để tŕnh báo khi có hiện tượng.

- Các Ca, Kíp trưởng, Chuyền trưởng được mua chuộc bằng sự tăng lương, để làm công cụ quan sát trực tiếp mọi sinh hoạt của các công nhân

- Các khu nhà trọ của công nhân bị Công an và công đoàn kiểm tra, theo dơi thường xuyên.

4.

NHỮNG LƯƠN LẸO LAO ĐỘNG:

Vấn đề khủng hoảng lao động ở Việt Nam bao gồm nhiều nguyên nhân thầm kín sâu xa, từ luật tổ chức công ty, kiểm toán lương bổng đến t́nh trạng bóc lột sức làm việc của công nhân.

- Mức lương căn bản của một người công nhân sản xuất cho Cty Công Nghiệp Quốc Doanh từ bao nhiêu năm nay vẫn là 350,000 đến 370,000 đồng Việt Nam (USD 22.25 – 23.50), cộng một số khoản phụ cấp. Công nhan những công ty này không được hưởng tăng lương theo NĐ 03/CP.

- Công Ty Hợp Doanh, Liên Doanh, Trách Nhiệm Hữu Hạn không có phần phụ cấp và biên chế cho công nhân, nhưng cũng trả dựa theo mức lương của Cty Quốc Doanh.

- Công nhân sản xuất làm trong các công ty KHÔNG quốc doanh không được xem là công nhân biên chế, và cứ 6 tháng lại kư một bản hợp đồng lao động một lần. Công nhân hợp đồng không được hưởng bất cứ một quyền lợi nào khác ngoài tiền lương.

- Lương khởi điểm trong các công ty Hợp Doanh, Liên Doanh, Trách Nhiệm Hữu Hạn được Pḥng Lao Động thường quy định là 350 đến 370 ngàn + 90 ngàn tiền cơm trưa/tháng.

5.

NHỮNG NHU CẦU THIẾT YẾU CỦA NGƯỜI CÔNG NHÂN:

Căn cứ vào quá tŕnh thực tế của những cuộc đ́nh công vừa qua và những ư kiến thu nhận được hiện nay, nguyện vọng của giới công nhân lao động bao gồm:

- Nghị định 03/CP phải được áp dụng cho toàn bộ công ty, bao gồm công ty Hợp Doanh, Liên Doanh, Trách Nhiệm Hữu Hạn. Khi tăng lương không được cắt các khoản phụ trội khác.

- Công ty phải chi trả phụ trội tăng giờ, tăng ca một cách hợp lư với sự đồng ư của công nhân.

- Có biện pháp về vệ sinh thực phẩm, nâng cao chất lượng bữa ăn giữa ca.

- Cung cấp găng tay, khẩu trang và dụng cụ làm việc an toàn cho công nhân thuộc những cơ xưởng có môi trường độc hại, nguy hiểm.

- Thiết lập các hệ thống hút lọc bụi, khói, hoá chất độc hại trong các cơ xưởng có môi trường độc hại, ô nhiễm trên mức quy định của Bộ KHKT & Môi Trường.

- Được thành lập các nghiệp đoàn độc lập một cách tự do để có thể tự bảo vệ quyền lợi của người lao động một cách trực tiếp.

- Được sự bảo trợ tinh thần chánh thức của Nghiệp đoàn Lao động Quốc tế (ILO), Tổng Liên đoàn Lao công Hoa-Kỳ (AFL-CIO) và các cơ quan nhân quyền quốc tế.

- Được sự hậu thuẫn mạnh mẽ và thường trực của đồng bào và các đoàn thể người Việt ở hải ngoại.

6.

TRƯỜNG HỢP NGUYỄN TẤN HOÀNH:

Vào ngày 18/2/2006, 11 anh chị em công nhân trẻ thuộc các khu công nghiệp lao động AMATA, Điện Bàn Quảng Nam, Biên hoà II, Tân B́nh, Khu Chế xuất Vĩnh Lộc, và Công ty Giày Gia Định, viết đơn gửi ông Nông Đức Mạnh, Bộ Chính Trị Trung Ương (TW) Đảng CSVN, cùng Bộ Lao Động Thương Binh và Xă Hội .

Anh Nguyễn tấn Hoành là người công khai đứng đơn, với h́nh cá nhân anh. Phóng ảnh của đơn thư này đă được trao cho Nhóm Công tác Xă hội Hoa-Mai ở trong nước để nhờ chuyển đến Radio Hoa-Mai nhờ đăng tải trên mạng TiengDanKeu.net. Sau đó, anh đă được các đài phát thanh Hoa-Mai và Á châu Tự do phỏng vấn. Nội dung 8 điểm đề nghị đă được nhiều cơ quan truyền thông, báo chí và hội đoàn tiếp tay phổ biến. Ngay từ thời gian đầu tiên, Bác sĩ Nguyễn quốc Quân đă chánh thức gửi thư ủng hộ tinh thần cho anh Nguyễn tấn Hoành và các anh chị em công nhân. Anh Nguyễn tấn Hoành đă gửi thư trả lời và lên tiếng đáp ứng lời kêu gọi của Bác sĩ Nguyễn đan Quế là “ủng hộ cho công cuộc giành quyền sống chính đáng của người công nhân Việt Nam, đ̣i huỷ bỏ các công đoàn hiện nay do nhà nước điều khiển, và đ̣i thành lập những công đoàn độc lập để bảo vệ quyền lợi thiết thực của công nhân Việt Nam.”

Với tinh thần và quyết tâm đó, anh Nguyễn tấn Hoành và một số anh chị em công nhân cùng chí hướng đang phải đương đầu với nhiều khó khăn để có thể tiếp tục công việc duy tŕ và đẩy mạnh cuộc đấu tranh cho quyền lợi của người lao động.

Mục đích mà anh NTH và các bạn công nhân đưa ra không phải chỉ là đ̣i hỏi tăng lương. Tám điểm yêu cầu của các chị công nhân trẻ này bao gồm một yêu cầu lớn nhất và căn bản nhất là người lao động được quyền lập nghiệp đoàn tự do cho giới công nhân trên toàn quốc.

Nguyễn tấn Hoành là một biểu tượng công nhân tranh đấu được nh́n thấy, bên cạnh hàng trăm biểu tượng Walesa khác của Việt Nam. Ở miền Bắc Việt Nam, chị Nguyễn thị Thu Hằng, người nữ công nhân 25 tuổi, đă dũng cảm cùng với các anh chị em trẻ công nhân đứng lên đấu tranh cho quyền lợi người công nhân ở Công ty Giày Da Sao Vàng.

Những Walesa Việt Nam này không may mắn có được một vị Giáo Hoàng trực tiếp ủng hộ, với sự hậu thuẫn Giáo hội Thiên chúa giáo La Mă. Tuy nhiên, những người công nhân nghèo này đang có cộng đồng người Việt ở nước ngoài và bạn bè quốc tế thực sự quan tâm. Điển h́nh là buổi hội thảo với danh xưng và nội dung đầy ư nghĩa hôm nay.

Giới công nhân lao động ở Việt Nam đă dũng cảm phất cờ tranh đấu. Tiến tŕnh này sẽ dẫn đến những kết quả tốt đẹp và trọn vẹn cho những người lao động hay không, một phần câu trả lời là ở chúng ta. Mong sao người công nhân Việt Nam sẽ nh́n thấy được áng sáng ở cuối đường hầm.

Sự tŕnh bày này tất nhiên không thể bao gồm tất cả thông tin liên hệ. Chúng tôi rất mong quư vị sẽ vui ḷng cùng chia sẻ những sự t́m hiểu có giá trị khác.

Bây giờ, kính mời quư vị cùng nghe lời phát biểu của anh Nguyễn Tấn Hoành từ Việt Nam, được ghi âm lại vào vài ngày trước đây.